این مدل توسط دیوید مریل (M. David Merrill)، یکی از برجسته‌ترین نظریه‌پردازان حوزه آموزش توسعه یافته است. این مدل یک رویکرد نوین و مسئله‌محور برای طراحی دوره‌های یادگیری و آموزش الکترونیکی است.
فلسفه شکل‌گیری و مراحل اجرای آن:
۱. ایده اصلی و فلسفه مدل
نام این مدل از تمثیل انداختن یک سنگ‌ریزه کوچک درون برکه آب گرفته شده است. وقتی سنگ‌ریزه‌ای به مرکز برکه برخورد می‌کند، موج‌های متحدالمرکزی از آن نقطه به سمت بیرون منتشر می‌شوند.
در طراحی آموزشی سنتی مانند مدل خطی ADDIE، طراحان معمولاً ابتدا اهداف یادگیری را خرد می‌کنند، محتوا را آماده می‌کنند و در نهایت به سراغ تمرین و مسئله می‌روند. مریل این روش سنتی را نقد کرد و پیشنهاد داد که فرآیند طراحی باید برعکس یا موج‌وار باشد. آموزش باید با یک مسئله واقعی، جامع و معنادار (همان سنگ‌ریزه در مرکز) شروع شود و سپس لایه‌لایه و موج‌وار گسترش یابد تا دانش، ابزارها و جزئیات مورد نیاز برای حل آن مسئله اضافه شوند.
۲. مراحل و گام‌های اجرای مدل سنگ‌ریزه در برکه
این مدل بر اساس اصول پنج‌گانه آموزش مریل (First Principles of Instruction) ساخته شده و شامل مراحل زیر است:
گام اول: طراحی مسئله محوری -The Pebble – مرکز برکه
توضیح: دوره آموزشی یا فرصت یادگیری با یک مسئله، وظیفه (Task) یا پروژه واقعی و ملموس که یادگیرنده باید در دنیای واقعی انجام دهد آغاز می‌شود، نه با ارائه تعاریف تئوریک.
مثال: به جای شروع یک دوره حسابداری با تعریف مفاهیم تئوریک بدهکار و بستانکار، دوره با سناریوی «صدور اسناد حسابداری یک شرکت فرضی در پایان ماه» شروع می‌شود.
گام دوم: ساختن موج اول – مشخص کردن وظایف (Task Progression)
توضیح: طراح مجموعه‌ای از مسائل یا وظایف مرتبط را از ساده به پیچیده طراحی می‌کند تا یادگیرنده قدم به قدم در حل چالش‌های واقعی پیشرفت کند.
گام سوم: ساختن موج دوم – تعیین اجزای محتوایی و دانش (Component & Knowledge Support)
توضیح: پس از مشخص شدن مسائل، مشخص می‌شود که یادگیرنده برای حل هر مسئله به چه اطلاعات، مفاهیم، اصول و رویه‌هایی نیاز دارد. محتوا فقط در حد نیاز و به صورت در زمان مناسب (Just-in-Time) به او ارائه می‌شود.
گام چهارم: ساختن موج سوم – طراحی استراتژی آموزشی (Instructional Strategy)
توضیح: در این مرحله مشخص می‌شود که محتوا و مهارت‌ها چگونه باید به یادگیرنده منتقل شوند. استراتژی مریل بر پایه چرخه چهار مرحله‌ای زیر استوار است:
فعال‌سازی (Activation): تجربیات قبلی یادگیرنده فعال شود.
نمایش (Demonstration): مهارت یا مفهوم به صورت عینی نمایش داده شود (نه فقط روایت).
کاربرد (Application): یادگیرنده دانش خود را روی مسئله اعمال کند و بازخورد بگیرد.
یکپارچه‌سازی (Integration): یادگیرنده تشویق شود تا آموخته‌های خود را در زندگی یا محیط کار واقعی به کار گیرد.
گام پنجم: ساختن موج چهارم – تولید و ارزیابی (Production & Evaluation)
توضیح: در نهایت محیط یادگیری، رسانه‌ها، ابزارهای تعاملی و سیستم‌های ارزیابی (آزمون‌های عملکردی و مبتنی بر مسئله) تولید و پیاده‌سازی می‌شوند.
۳. مزایای کلیدی مدل سنگ‌ریزه در برکه
حل مشکل انتزاعی بودن آموزش: یادگیرندگان دقیقا می‌دانند چرا در حال یادگیری یک مفهوم هستند، چون آن را برای حل یک مسئله واقعی نیاز دارند.
سرعت و چابکی در طراحی: برخلاف مدل‌های سنگین و خطی، این مدل سریع‌تر به تولید پروژه‌های آموزشی کاربردی منتهی می‌شود.
افزایش انگیزه: تمرکز بر مسائل واقعی و چالش‌برانگیز، نرخ تعامل و انگیزه یادگیرندگان (به‌ویژه در آموزش‌های سازمانی و الکترونیکی) را به شدت بالا می‌برد.
منبع: خلاصه سازی از مقاله:تولد طرحواره یادگیری بر اساس مدل های نوین یادگیری؛ محمدرضا مهدوی
